Ogrody działkowe są nie tylko bazą wypoczynkową ludzi miasta, ale również terenami bardzo intensywnej produkcji ogrodniczej. Ogrody działkowe są dla wielu rodzin stałym, bogatym źródłem świeżych owoców i warzyw, jest to również liczący się dostawca na miejski rynek. Nadwyżki owoców i warzyw odbierane są przez nabywców indywidualnych i przez handel uspołeczniony; do dob­rych tradycji pracowniczych ogrodów działkowych należy także nieodpłatne przekazywanie owoców i warzyw koloniom, domom dziecka i domom starców. Obfite plony na działce to rezultat wielu starań i nakładów pracy nie tylko wokół roślin, ale przede wszystkim gleby, która jako siedlisko tworzy podstawy ich egzystencji i rozwoju. Ponieważ działki pracownicze zakładane są zwykle na glebach słabych, zwykle V i VI klasy bonitacyjnej, nieodzowne staje się szybkie doprowa­dzenie ich do stanu żyzności i urodzajności poprzez prawidłową agrotechnikę, a następnie racjonalne nawożenie.Im wyższy poziom produkcji, tym większy jest sto­pień jej trudności. Prawda ta dotyczy wszystkich ga­łęzi gospodarki narodowej nie wyłączając rolnictwa, w którym w ostatnich latach szczególnego znaczenia nabiera produkcja pasz. Rosnące z roku na rok zapo­trzebowanie na pasze, tak w ujęciu ilościowym, jak i jakościowym, co związane jest z potrzebami produk­cji zwierzęcej, zmusza do znacznej intensyfikacji pro­dukcji pasz. Można ją osiągnąć zarówno przez stoso­wanie doskonalszych metod produkcji oraz nowych rozwiązań technologicznych, jak też przez zaangażo­wanie bardziej intensywnych środków produkcji, w tym również bardziej wydajnych gatunków i odmian roślin o wyższej wartości pastewnej. Kukurydza, jakkolwiek uprawiana jest w Polsce już od dziesiątków lat, w dalszym ciągu jest rośliną no­wą. Dzięki owocnej pracy krajowych ośrodków nau­kowych i ścisłej ich współpracy z nowoczesnymi ośrod- dalszego doskonalenia sposobów kiszenia całych roś­lin kukurydzy i sporządzania z nich lepszej, pełnowar­tościowej kiszonki, przekazano praktyce rolniczej no­we metody sporządzania kiszonki z rozdrobnionych niemłóconych kolb łub samego ziarna. Powszechne wdrożenie ich do praktyki może mieć duże znaczenie dla dalszego rozwoju produkcji kukurydzy w kraju. W drugim wydaniu książki, oddawanym obecnie do rąk czytelników, dokonano wielu zmian i uzupełnień aktualizujących stan wiedzy o uprawie i użytkowaniu kukurydzy w Polsce. Dotyczą one zwłaszcza rejoniza­cji produkcji, doboru odmian dla poszczególnych kie­runków uprawy i użytkowania oraz sposobów zbioru i konserwacji plonów. Wyrażam nadzieję, że będzie ona przydatna wszystkim tym, którzy zainteresowani są dalszym doskonaleniem produkcji kukurydzy Kukurydza jest bardzo cenną rośliną uprawną od­znaczającą się dużą plennością i wszechstronnym użytkowaniem: na paszę, do spożycia dla ludzi oraz dla przemysłu. W Polsce uprawiana jest przede wszy­stkim jako roślina pastewna. Pod względem wydaj­ności jednostek pokarmowych (owsianych) kukury­dza należy do roślin najplenniejszych. najplenniejszych. Z uprawianych u nas roślin pod tym względem dorównują jej tylko buraki Użycie środków chemicznych jest uzasadnione w wypadku ochrony roślin szczególnie cennych, na przykład wszystkich upraw nasiennych. Z większą natomiast ostrożnością należy stosować środki chemiczne na zasiewy tych roślin, które przeznaczone są do konsumpcji lub na paszę dla inwentarza. Podczas opryskiwania czy opylania określonych roślin środkami che­micznymi niezbędne jest też zawsze rygorystyczne przestrzeganie abso­lutnie wszystkich warunków bezpieczeństwa i higieny pracy. Dodatko­wego podkreślenia wymaga konieczność przestrzegania okresów karencji. Oprócz metody agrotechnicznej i chemicznej w ochronie roślin znaj­dują również zastosowanie metody: biologiczna, fizyczna i mechaniczna. Należy podkreślić wartość i potrzebę stosowania tzw. metody integro­wanej. Polega ona na działaniu zespołowym, w którym należy uwzględ- nić równolegle wszystkie elementy i dostępne środki decydujące o zdro­wotności upraw i o skutecznej likwidacji tych patogenów i pasożytów, które tej zdrowotności zagrażają. Stosowanie środków chemicznych jest w tym zespole metod ogniwem uzupełniającym wszędzie tam, gdzie inne działania nie mogą zapewnić wystarczającej skuteczności. W zaleceniach dotyczących zwalczania poszczególnych szkodników oraz patogenów ograniczamy się, jeśli chodzi o stosowanie środków chemicznych, rozmyślnie do wskazówek ogólnych, odsyłając czytelnika do szczegółowych danych opracowywanych rokrocznie przez Instytut Ochrony Roślin w Poznaniu. Niniejszy podręcznik omawia tylko wybrane działy ochrony roślin. Nie ma on charakteru poradnika zwalczania chorób i szkodników. Stąd niektóre informacje z zakresu biologii mogą być nieco szerzej ujęte, pod­czas gdy inne z konieczności zostały pominięte. Uzupełnić je mogą w dal­szej pracy ucznia inne książki, a przede wszystkim żywa przyroda. Ochrona roślin jako kierunek nauki i pracy ma wielkie znaczenie eko­nomiczne i społeczne. Mówi się, że człowiek zjada tylko to, „co spadnie z bogato zastawionego stołu owadów" lub to, czego nie zniszczyły grzyby pasożytnicze, bakterie czy wirusy. Jak wiadomo ludzie na wielkich ob­szarach kuli ziemskiej głodują. Istnieją realne możliwości wpływania na takie ograniczenie szkodliwości owadów, bez całkowitego ich zniszczenia, aby znaczna część produkcji roślinnej została ocalona dla potrzeb czło­wieka. Ten trud przemyśleń i działania pozostaje właśnie obowiązkiem pracowników służby ochrony roślin. W uprawie na ziarno w sprzyjających warunkach środowiska i przy odpowiedniej agrotech-nice można osiągnąć bardzo wysokie plony (do 10 ton ziarna i ponad 13 tys. jednostek owsianych z 1 ha). Kukurydza uprawiana na kiszonkę przy plonach 40—60 ton świeżej masy z 1 ha daje 12—16 tys. jednostek owsianych. Duża plenność kukurydzy jest wynikiem wielu ko­rzystnych cech fizjologicznych, morfologicznych i rol­niczych tego gatunku oraz wykorzystania zjawiska hemową (wyższą niż słoma jęczmienna i owsiana), po­winna być również wykorzystywana na paszę. W niniejszym podręczniku uwzględniono zagadnienia związane z ochro­ną najważniejszych roślin rolniczych. Omówiono bezpośrednie przyczyny stanów chorobowych roślin, najważniejsze szkodniki oraz metody zwal­czania. W kolejnych rozdziałach podręcznika przedstawiono ochronę przed szkodnikami wielożernymi oraz ochronę przed chorobami i szkod­nikami występującymi na poszczególnych roślinach i grupach roślin uprawnych, takich jak zboża, ziemniaki, buraki itp. Dla łatwiejszego zrozumienia i przyswojenia materiału zawartego w niniejszym podręczniku należy przypomnieć sobie podstawowe wiado­mości z ogólnej ochrony roślin podane w podręczniku H. Sandnera oraz wiadomości z botaniki dotyczące przede wszystkim grzybów, bakterii i wirusów. Z zoologii należy powtórzyć podstawowe wiadomości dotyczą­ce nicieni, roztoczy, owadów, gryzoni i ptaków. Przyswojenie zagadnień ochrony roślin wymaga również "przypomnienia wiadomości dotyczących naszego pacjenta, tj. określonej rośliny uprawnej. Prawidłowa uprawa roli i pielęgnowanie rośliny, a także przestrzeganie zasad właściwego na­wożenia, są tymi nieodzownymi warunkami, które przede wszystkim de­cydują o zdrowotności i dobrym plonowaniu. Doskonałą pomocą w uczeniu się ochrony roślin są zajęcia praktyczne w polu i lustracje upraw w okresie wegetacji. Dokładny przegląd i ocena zdrowotności roślin, na których w różnych okresach zainteresowani będą mogli obserwować zarówno szkodniki, jak i objawy chorobowe, jest zaw­sze najlepszym uzupełnieniem tekstu podręcznika. Wyniki systematycz­nych obserwacji należy szczegółowo notowvać uwzględniając różne stadia przetrwalnikowe grzybów pasożytniczych lub stadia owadów. Ustalenia początków wiosennej aktywności, łącznie z fenologią roślin żywicielskich, jest podstawą przygotowania się do właściwej ochrony roślin. Celem ochrony roślin rolniczych jest zapobieganie szkodom, jakie mo­gą wystąpić przy intensywym rozwoju czynników chorobotwórczych--patogenów lub przy masowym pojawię szkodników. O wiele mniejsze znaczenie ma zwalczanie tych szkodników czy patogenów, które mogą po­jawić się na polach sporadycznie. W ochronie roślin rolniczych należy zwrócić uwagę-na stosowanie od­powiednich metod. Najważniejsza, a równocześnie najtańsza i zawsze opłacalna jest metoda agrotechniczna, która obejmuje cały zespół zabie­gów agrotechnicznych. Są one podstawą, zarówno utrzymania zdrowot­ności wszystkich grup roślin uprawnych, jak i bezpośredniego zwalcza­nia wielu chorób i szkodników. Każda roślina, która jest uprawiana na właściwym stanowisku, przy przestrzeganiu odchwaszczania i racjonal­nego nawożenia staje się bardziej odporna na wiele patogenów (wytwarza zespół cech morfologiczno-anatomicznych nie pozwalających na rozwój patogenów) oraz wyrównuje straty masy spowodowane żerowaniem szkodników (łatwo regeneruje uszkodzone tkanki). Pierwszoplanowe zna­czenie metody agrotechnicznej dotyczy przede wszystkim takich upraw rolniczych, jak zboża, ziemniaki czy rośliny motylkowe pastewne. Drugą z kolei jest metoda chemiczna, której działanie polega na sto­sowaniu odpowiednich środków chemicznych. W ostatnich dziesiątkach lat metoda ta została w ochronie roślin bardzo szeroko rozreklamowana dzięki specyficznym zaletom. Zastosowanie różnych środków chemicz­nych daje bowiem nie tylko szybkie efekty, ale jednocześnie często jest bardzo skuteczne. Dlatego w wielu wypadkach licznego pojawu szkodni­ków lub poważnego zagrożenia chorobami zastosowanie środków che­micznych w ochronie okazało się niezastąpione. Niemniej oprócz zalet ma ona wiele cech niekorzystnych wynikających z działania związków chemicznych, które powodują zatrucie różnych składników środowiska. Również wiele czynników natury technicznej wpływa na niską efektyw­ność ekonomiczną tych zabiegów. Zabieg chemiczny bowiem niedość do­kładnie wykonany nie jest też dostatecznie skuteczny i w konsekwencji jest nie tylko nieopłacalny, ale wręcz szkodliwy. Należy zawsze pamiętać, że środki chemiczne, zwłaszcza owadobójcze, mogą być zalecane tylko wtedy, jeżeli uzasadnia to istotne zagrożenie plonów, a wszystkie towa­rzyszące okoliczności umożliwiają prawidłowe wykonanie zabiegu i sku­teczne działanie środka.